Sprawozdanie z wizyty studyjnej gdańskich leśników w Saksonii
SPRAWOZDANIE
PRO SILVA POLONIA
za okres 1.07.2024 – 30.06.2025
SPRAWOZDANIE
PRO SILVA POLONIA
za okres 1.07.2024 – 30.06.2025
Skład osobowy:
Maciej Pach, Dorota Dobrowolska, Janusz Szmyt
Od początku 2025 roku, po rezygnacji Daniela Lemke, funkcję Przewodniczącego objął Maciej Pach.
Działalność Pro Silva Polonia, wchodzącej w skład Komisji Współpracy z Zagranicą Polskiego Towarzystwa Leśnego, skupiała się głównie na:
- przetłumaczeniu zasad Pro Silva na język polski. Obecnie trwają prace nad końcową wersją tekstu w języku polskim;
- udziale w konsultacjach w sprawie opracowania wieloletniej Strategii Działania Pro Silva. Ostateczna wersja tekstu została zatwierdzona na corocznym Zjeździe Krajowych Delegatów Pro Silva, które odbyło się w dniach 7-9.05.2025 na Sardynii, Włochy. Wkrótce tekst Strategii będzie dostępny na stronach Pro Silva;
- aktywnym udziale członków w corocznym Zjeździe Delegatów Pro Silva 2025. Informacja ze zjazdu jest zamieszczona poniżej.
 |
Informacja z corocznego spotkania Pro Silva 2025
Włochy, Sardynia 7-9.05.2025
W dniach 7-9.05.2025 odbyło się coroczne spotkanie krajowych przedstawicieli Pro Silva na terenie Sardynii we Włoszech. Pro Silva Polonia była reprezentowana przez Macieja Pacha i Dorotę Dobrowolską. Pro Silva Italia przygotowała intensywny program kilkudniowego spotkania wraz z licznymi wycieczkami do drzewostanów w różnym stopniu zagospodarowanych.
Głównym celem spotkania była dyskusja na temat stosowania zasad Pro Silva w lasach obszaru śródziemnomorskiego. Organizatorzy uznali, iż Sardynia jest bardzo dobrym przykładem najbardziej charakterystycznych aspektów lasów śródziemnomorskich i związanych z nimi kwestii zarządzania. Warunki klimatyczne i środowiskowe na Sardynii są w rzeczywistości bardzo podobne do tych w innych krajach śródziemnomorskich, a różne typy lasów na Sardynii są również bardzo typowe dla środowiska śródziemnomorskiego.
Sardynię można również uznać za reprezentatywny przykład gospodarki leśnej w świetle znaczenia i specyfiki aspektów historycznych i kulturowych, zainteresowania wielofunkcyjnością lasów, trudności w produkcji cennego drewna, wysokiej podatności lasów na stres wodny, pożary i zmiany klimatu.
Podczas spotkania zostały omówione ważne tematy, takie jak korzyści płynące z lasów dla lokalnych społeczności, produkcja korka i zarządzanie lasami dębu korkowego, ochrona różnorodności biologicznej w lasach i zarządzanie nimi w sposób zmniejszający ryzyko pożarów. Ponadto dyskutowano również o tym, w jaki sposób możemy produkować drewno opałowe z lasów dębów ostrolistnych w ramach gospodarki odroślowej.
Szczególna uwaga została poświęcona zastosowaniu leśnictwa bliskiego naturze w ekosystemach śródziemnomorskich oraz ekologicznym i strukturalnym cechom lasów, które były zarządzane przez wiele dziesięcioleci przy niewielkim wpływie człowieka.
W trakcie całego spotkania przewijały się następujące istotne pytania dotyczące gospodarki leśnej:
- W jakim stopniu zasady leśnictwa bliskiego naturze mogą być dostosowane do kontekstu śródziemnomorskiego?
- Jakie są główne wyzwania i możliwości we wdrażaniu tego podejścia na obszarach charakteryzujących się specyficznymi warunkami klimatycznymi i silnym powiązaniem z lokalną kulturą i tradycjami?
W tym kontekście omówione zostały tradycyjne praktyki gospodarki odroślowej i społecznego użytkowania lasów, a także możliwości ich integracji z alternatywnymi działaniami inspirowanymi zasadami Pro Silva.
Istotnym elementem spotkania było formalne Zebranie przedstawicieli krajowych Pro Silva, w trakcie którego nastąpiło przedstawienie sprawozdania z działalności stowarzyszenia w ostatnim roku, zarysowanie planów na najbliższe lata oraz zatwierdzenie Strategii Działania do 20230 roku, nad treścią której prace trwały od kilku lat.
Obecnie Pro Silva zrzesza 22 europejskich krajowych pełnoprawnych członków, 2 kraje kandydujące na członka oraz 7 członków (organizacji) stowarzyszonych z całego świata.
W pierwszym dniu spotkania mieliśmy okazję wysłuchać referatów dotyczących gospodarki leśnej na Sardynii, zwłaszcza wdrażania zasad leśnictwa zbliżonego do naturalnego w lasach śródziemnomorskich, prowadzenia zrównoważonej odroślowej gospodarki leśnej, czy połączenia gospodarki leśnej z działaniami zapobiegającymi powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów.
W drugim dniu mieliśmy okazję zobaczyć lasy wspólnotowe Seneghe i zapoznać się z:
- gospodarką na plantacjach dębu korkowego, nastawioną na cykliczne pozyskiwanie korka z pni dębowych w powiązaniu z aspektami ochrony bioróżnorodności;
- lasami dębu ostrolistnego prowadzonymi w sposób odroślowy na różnym etapie zagospodarowania, w tym w trakcie prowadzonej przemiany na las wysokopienny.
W trzecim dniu zjazdu odwiedziliśmy region Montes, na terenie którego zapoznaliśmy się z jednowiekowymi drzewostanami dębu ostrolistnego prowadzonymi w sposób tradycyjny, gdzie głównymi celami gospodarki są: (1) zachowanie i poprawa funkcji ochronnej pełnionej przez roślinność leśną (ochrona hydrogeologiczna i ochrona gleby); (2) ochrona krajobrazu, gatunków i siedlisk, a w szczególności tych gatunków i siedlisk będących przedmiotem zainteresowania lokalnej społeczności; (3) zapobieganie pożarom; (4) zwiększenie stopnia naturalności odnowień i zalesień; (5) wzmocnienie gospodarki leśnej w postaci wysokopiennych lasów dębu ostrolistnego tam, gdzie jest to możliwe; (6) produkcja drewna (drewno opałowe, zrębki) w zależności od potrzeb i możliwości; (7) wzmocnienie walorów turystycznych tego obszaru; (8) pozyskanie innych produktów leśnych takich jak zwierzyna, miód, grzyby; (9) ogólny wzrost potencjału zatrudnienia związanego z gospodarką leśną oraz z turystyką i hodowlą zwierzą;
W dalszej części naszej wycieczki tego dnia zapoznaliśmy się z celami i realizacją projektu LIFE GoProfForMed, który przewiduje założenie i utrzymanie sieci ekologicznej złożonej z obszarów kluczowych, wysp bioróżnorodności oraz drzew habitatowych oraz odwiedziliśmy starodrzew dębu ostrolistnego, w którym wiele lat temu prowadzono wypas zwierząt, a obecnie go zaprzestano.
W trakcie całego spotkania Pro Silva przewijały się wątki historyczno-kulturowe, które są niezmiernie istotne na Sardynii. Wyspa ta jest domem dla jednej z najbardziej charakterystycznych i tajemniczych starożytnych kultur w Europie: cywilizacji nuragijskiej. Jej najbardziej charakterystycznym dziedzictwem są nuraghe, unikalne megalityczne kamienne wieże, których nie można znaleźć nigdzie indziej na świecie. Zbudowane między 1900 a 730 rokiem p.n.e., struktury te są rozproszone po całej wyspie, których ponad 7000 pozostaje widocznych do dziś.
Zjazd przedstawicieli krajowych stowarzyszenia Pro Silva był okazją do dalszej integracji środowiska leśników, naukowców, praktyków, właścicieli lasów, społeczników uznających te zasady i starających się je promować i wdrażać w praktyce. Pro Silva staje się również istotnym graczem na arenie międzynarodowej, głosu którego słucha się w instytucjach europejskich co raz częściej.
Sprawozdanie z wyjazdu do Hiszpanii 18-23.03.2025 r.
Sprawozdanie z wyjazdu do Hiszpanii 18-23.03.2025 r.
Organizatorem spotkania dotyczącego hodowli i ochrony głuszca w górach Kantabryjskich był Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, prof. dr hab. inż. Ewa Łukaszewicz, prof. dr hab. inż. Artur Kowalczyk, dr inż. Mariusz Rydzik (Ośrodek Hodowli Głuszca przy Nadleśnictwie Leżajsk), Universidad Complutense de Madrid, Servicio de Espacios Naturales – prof. dr Julian Santiago-Moreno, Servicio Central de Espacios Naturales Flora y Fauna - David Cubero, Fundacja Patrimonio Natural de Castilla y León, Centrum Hodowli Głuszców kantabryjskich - Gabriel de Pedro Aguilar.
Fot. 1 Uczestnicy spotkania Valsemana wejście do hodowli głuszca.
Spotkanie było podsumowaniem projektu w ramach współpracy Junta de Castilla y León, INIA-CSIC (Hiszpania) i Uniwersytetu Wrocławskiego ( Polska ) projekt badawczy finansowany przez Ministerstwo Nauki i Innowacji UE/PRTR (TED2021-130581B-I00).
Fot. 2 Wymiana doświadczeń dotycząca hodowli głuszca profesorowie Julian Santiago Moreno, Ewa Łukaszewicz, Artur Kowalczyk.
Podczas trzech dni, zespoły techników z zarządu INIA-CSIC, MITECO i Polski podzielili się różnymi sposobami odchowu głuszców rozwijanymi w obu krajach, ze szczególnym naciskiem na hodowlę głuszca w niewoli. Hodowla głuszca w Hiszpanii prowadzona jest w miejscowości Valsemana i powstała w celu ochrony ex situ głuszca Kantabryjskiego, który jest skrajnie zagrożony w obszarze Castilla Leone i Asturii, jego liczebność nie przekracza 200 osobników.
Fot. 3 Budynek hodowli, ogrodzenie zabezpieczające przed drapieżnikami.
W hodowli prowadzone są również badania naukowe polegające na: monitorowaniu zdrowia, badaniach genetycznych, sztucznym rozrodzie, wdrażane są nieinwazyjne metody monitorowania stresu.
Fot. 4 Boksy do przetrzymywania głuszców.
Uczestnicy spotkania zapoznali się ze sposobem zagospodarowania terenów leśnych, na których prowadzone są prace, które przygotowują biotop do wsiedleń głuszca.
Fot. 5 Drzewostan sosnowy - góry Kantabryjskie.
Fot. 6 Drzewostan brzozy – obszar występowania głuszca góry Kantabryjskie.
Fot. 7 Leśnicy David Pinto oraz David Cubero przedstawiają sposób zagospodarowania biotopu głuszca.
Prace polegają na rozluźnieniu zwracia i podcinaniu gałęzi bocznych w drzewostanach sosny, brzozy i dębu kantabryjskiego oraz na usuwaniu zakrzaczeń.
Uczestnicy wyjazdu wizytowali obiekt do prowadzenia edukacji dot. głuszca z wolierą pokazową.
Fot. 8 Woliera pokazowa głuszca.
Fot. 9 Biotop głuszca na wysokości około 1800 m n. p. m. – góry Kantabryjskie (tokowisko).
Serdecznie dziękuję Polskiemu Towarzystwu Leśnemu oddział w Krośnie za dofinansowanie wyjazdu.
Sporz. Mariusz Rydzik członek Komisji Współpracy Międzynarodowej Polskiego Towarzystwa Leśnego, Ośrodek Hodowli Głuszca przy Nadleśnictwie Leżajsk.
artykuły w języku hiszpańskim dotyczące spotkania:
Europejskie Sympozjum Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej oraz w Dialogu Leśno-Drzewnym`2025.
Przedstawiciele Polskiego oraz Niemieckiego Towarzystwa Leśnego wzięli udział w Europejskim Sympozjum Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej oraz w Dialogu Leśno-Drzewnym`2025.
Już kolejny raz przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Leśnego – Mikołaj Ziemblicki oraz przedstawiciel Niemieckiego Związku Leśnego – Bogdan Witkowski, w ramach koordynowanej przez siebie od kilku już lat, owocnej współpracy pomiędzy oboma Towarzystwami, uczestniczyli – na zaproszenie Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej -
w Europejskim Sympozjum dotyczącym przyszłości polityki leśnej Unii Europejskiej oraz
w Dialogu Leśno-Drzewnym`2025 organizowanym tradycyjnie w przeddzień Sympozjum. Wydarzenia odbyły się w dniach 15-16 stycznia 2025 r. w Berlinie.
Poniżej streszczenie najważniejszych treści i komunikatów, które przedstawiono w trakcie obu wydarzeń.
- Europejskie Sympozjum Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej – Berlin, 16 stycznia 2025 r.
Jedność państw członkowskich i moratoria legislacyjne są niezbędne do utrzymania zrównoważonej gospodarki leśnej w Europie. Wezwano do ściślejszego dialogu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.
W ramach dorocznego sympozjum Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej (DFWR), przedstawiciele polityki, leśnictwa i ochrony przyrody dyskutowali na temat przyszłości europejskiej polityki leśnej pod hasłem „Nowe prawodawstwo UE – nowe wytyczne polityczne”. Udział 200 gości z całej Europy podkreślił znaczenie tego tematu. Debaty koncentrowały się na wpływie nowych inicjatyw legislacyjnych UE na zrównoważoną gospodarkę leśną. Szczególny nacisk położono na konieczność ograniczenia biurokracji
i uwzględnienia uwarunkowań regionalnych w celu zwiększenia swobody podejmowania decyzji przez państwa członkowskie. Przewodniczący DFWR Georg Schirmbeck podkreślił: „Tylko skoordynowana współpraca między państwami członkowskimi pozwoli na osiągnięcie ambitnych celów w zakresie zrównoważonej gospodarki leśnej, przy jednoczesnym poszanowaniu celów klimatycznych, różnorodności biologicznej i gospodarczych. Potrzebujemy moratorium legislacyjnego na wszystkich szczeblach”.
Wyzwania i wymogi polityki leśnej
Polityka UE musi w większym stopniu opierać się na dialogu z podmiotami krajowymi w celu wypracowania praktycznych i trwałych rozwiązań. Fakt ten został wielokrotnie podkreślony
w przemówieniach wygłoszonych podczas sympozjum. Innym kluczowym punktem krytycznym podnoszonym przez uczestników było często stosowane podejście „wszyscy jednakowo”, które nie uwzględnia w wystarczającym stopniu lokalnych uwarunkowań europejskich lasów. Zamiast tego polityka leśna UE powinna w przyszłości w większym stopniu opierać się na kompetencjach krajowych administracji leśnych i właścicieli lasów.
„Pomimo znacznych różnic kulturowych i strukturalnych między państwami członkowskimi UE, rolnictwo i leśnictwo są ze sobą ściśle powiązane i zapewniają synergię pod wieloma względami. Polityka rozwoju obszarów wiejskich stanowi zasadniczą podstawę interwencji
w dziedzinie leśnictwa. Należy jednak wziąć pod uwagę zarówno dostosowanie się do zmian klimatycznych, jak i społeczno-gospodarcze potrzeby zrównoważonej gospodarki leśnej
w nadchodzących dziesięcioleciach. Zmiany klimatyczne i rola lasów jako pochłaniaczy dwutlenku węgla pozostaną w centrum polityki UE, a nowa Komisja rozpoczęła prace nad nową strategią UE na rzecz biogospodarki, mającą na celu zwiększenie konkurencyjności
i uniknięcie dodatkowych obciążeń administracyjnych dla rolników i leśników”, powiedział Christophe Hansen, komisarz UE ds. rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich.
Peter Kullgren, szwedzki minister ds. wsi i przewodniczący Forest Europe, podkreślił również: „Rozwijająca się, konkurencyjna i zrównoważona biogospodarka jest kluczem do osiągnięcia celów klimatycznych, a jednocześnie przyczynia się do tworzenia miejsc pracy, wzrostu gospodarczego, konkurencyjności i odporności”.
- Dialog Leśno-Drzewny`2025 – Berlin, 15 stycznia 2025 r.
W przeddzień wyborów do niemieckiego parlamentu przedstawiciele polityki, nauki
i gospodarki dyskutowali podczas tegorocznego Dialogu Leśno-Drzewnego na temat sytuacji ekonomicznej sektora leśno-drzewnego oraz planów politycznych partii w kontekście wyborów do Bundestagu. W ramach wydarzenia, które odbyło się
w formule hybrydowej podkreślono wkład sektora w ochronę klimatu i społeczeństwa, a także omówiono gospodarcze i biurokratyczne wyzwania, przed którymi stoją te, ściśle powiązane ze sobą branże.
Prof. Dr. Hubert Röder z Uniwersytetu Nauk Stosowanych Weihenstephan-Triesdorf
w swoim wystąpieniu wyjaśnił, w jaki sposób gospodarka leśna i drzewna w Niemczech przyczynia się do zrównoważonego rozwoju, ochrony klimatu oraz wzrostu wydajnosci ekonomicznej. W swojej analizie podkreślił, że ukierunkowane wsparcie dla tego sektora nie tylko umożliwia tworzenie rozwiązań przyjaznych dla klimatu, ale także przyczynia się do zabezpieczenia miejsc pracy i zwiększenia dobrobytu. Wyraźnie zaznaczył także istotną rolę aktywnej, zrównoważonej gospodarki leśnej w procesie uodparniania lasów na zmainy klimatyczne oraz w dążeniu do osiągnięcia postawionych celów klimatycznych.
Następnie przedstawiciele partii politycznych omówili obecną sytuację gospodarczą oraz biurokratyczne i polityczne wyzwania, które obciążają sektor leśno-drzewny. Kluczową rolę odgrywają tu skutki partkularyzmu politycznego oraz potrzeba wzmocnionej współpracy między polityką, a gospodarką. Rzecznik Platformy Erwin Taglieber, prezes Niemieckiej Rady Przemysłu Drzewnego (DHWR), oraz jego zastępca Georg Schirmbeck, prezes Niemieckiej Rady Leśnictwa (DFWR), podkreślili znaczenie ukierunkowanego wsparcia politycznego i skutecznego ograniczenia biurokracji. Wspólnie apelowali o zmianę polityki leśno-drzewnej:
„Konieczne jest pobudzenie sektora budowlanego. Prawie cały łańcuch wartości
sektora leśno-drzewnego zależy od budownictwa. Impuls polityczny powinien opierać się na wiarygodnej i pozbawionej zbędnej biurokracji polityce oraz uruchamianiu programów wsparcia finsnsowego. Ponadto inicjatywa na rzecz budownictwa drewnianego musi zostać wdrożona poprzez konkretne przepisy” – powiedział Taglieber.
Schirmbeck dodał: „Poprzedni rząd federalny regularnie traktował właścicieli lasów i leśników z podejrzliwością. Potrzebna jest zmiana myślenia. Zamiast tego konieczne jest jednoznaczne zobowiązanie do aktywnej gospodarki leśnej i zrównoważonego zaopatrzenia w drewno. Przesadne ograniczenia w użytkowaniu i dostępie do lasów to błędna droga.”
Platforma Leśno-Drzewna to zrzeszenie organizacji branżowych: Niemieckiej Rady Gospodarki Leśnej (DFWR) oraz Niemieckiej Rady Przemysłu Drzewnego (DHWR). Reprezentuje ona wspólne interesy klastra leśno-drzewnego, obejmującego cały łańcuch wartości – od lasu po produkt końcowy. Z rocznym obrotem w wysokości 181 miliardów euro, 128 000 przedsiębiorstw i 1,1 miliona zatrudnionych sektor ten odgrywa kluczową rolę
w niemieckiej gospodarce, mając szczególne znaczenie dla rozwoju gospodarczego
i zatrudnienia, zwłaszcza w obszarach wiejskich.
Opracowanie i tłumaczenie (na podstawie komunikatów DFWR i DHWR):
Bogdan Witkowski i Mikołaj Ziemblicki
Sprawozdanie z wyjazdu na spotkanie Europejskiej Sieci Towarzystw Leśnych na Węgrzech
W dniach 13-17.10.2024 r. delegacja Polskiego Towarzystwa Leśnego, w składzie prof. dr hab. Dariusz J. Gwiazdowicz i dr Wojciech Gil, uczestniczyła w spotkaniu Europejskiej Sieci Towarzystw Leśnych na Węgrzech.
W spotkaniu wzięło udział 49 osób, w tym przedstawiciele gospodarzy - Węgierskiego Towarzystwa Leśnego oraz reprezentanci Towarzystw z: Szwecji, Szkocji, Islandii, Niemiec, Bośni Hercegowiny, Chorwacji, Słowacji, Litwy, Austrii, Estonii i Ukrainy.
Program obejmował następujące elementy:
13.10. Przyjazd i zakwaterowanie w kwaterze łowieckiej - Gyarmatpuszta Hunter’s Lodge (Leśnictwo Bajna , 45 km od Budapesztu).
14. 10. Wizyta w lasach w zakolu Dunaju i górach Börzosöny. Prezentowano tu przykłady zagospodarowania lasów rębniami złożonymi (CCF – continuus cover forestry). Dyskutowano nad zagospodarowaniem ponad 140. letnich drzewostanów dębowych rębnią złożoną, z naturalnym odnowieniem dębu na niewielkich lukach (Leśnictwo Kismaros, oddz. 7b i 8b). Ze względu na zagrożenie szkodami od zwierzyny w tych warunkach niezbędne jest grodzenie. Prezentowano również odnowienie dębu z sadzenia (oddział 8d) w tzw. Kittenberger Memorial Forests, założonym w 2020 r. z okazji Światowej Wystawy Łowieckiej. Gospodarze omówili także charakterystykę lasów i leśnictwa na Węgrzech oraz problemy gospodarowania w lasach parku narodowego Duna-Ipoly, w tym zagadnienia usuwania gatunków obcych (robinia i bożodrzew gruczołowaty). Elementami turystycznymi programu była przejażdżka kolejką leśną Kilárylét, w lasach pod Budapesztem, dobrze zagospodarowanych turystycznie oraz wejście na wieżę widokową Várhegy, z wspaniałym widokiem na góry Börzosöny. Zwiedzano również główny ośrodek miejski zakola Dunaju, Vác, z XVIII. Wieczną bazyliką św. Piotra i „muzeum pamięci” z kryptami.
15.10. Odwiedzono certyfikowaną Szkołę Leśną (program edukacyjny rozwijany przez Węgierskie Towarzystwo Leśne), gdzie goście mieli okazję zapoznać się z ofertą edukacyjną, skierowaną głównie do dzieci i młodzieży oraz zwiedzano „miasto lawendy” - Tihany nad Balatonem.
16.10. Zwiedzono największą bibliotekę leśną na Węgrzech, zlokalizowaną w budynku w Budapeszcie, gdzie mieści się również biuro Węgierskiego Towarzystwa Leśnego. Biblioteka, założona w 1850 roku, posiada obecnie w swoich zbiorach blisko 22 tysiące woluminów. Następnie odbyło się seminarium, podczas którego uczestnicy spotkania prezentowali zagadnienia dotyczące leśnictwa swoich krajów. Polska delegacja wygłosiła prezentację pt. „Polish Forest Society – Pro Bono Silvae”.
Ustalono, że następne spotkanie Europejskiej Sieci Towarzystw Leśnych odbędzie się w 2025 roku w Szwecji. Na zakończenie, uczestnicy spotkania Europejskiej Sieci Towarzystw Leśnych na Węgrzech podziękowali organizatorom za bardzo dobre przygotowanie i zrealizowanie interesującego programu.
Wojciech Gil i Dariusz J. Gwiazdowicz
Fot. 1 Wizyta w Kittenberger Memorial Forests autor: W. Gil
Fot. 2 – poznawanie programu edukacyjnego Węgierskiego Towarzystwa Leśnego autor: W. Gil
Fot. 3 – Zwiedzanie najstarszej na Węgrzech bibliotek „leśnej” w Budapeszcie autor: W. Gil
Fot. 4 – prezentacja Polskiego Towarzystwa Leśnego autor: D. Gwiazdowicz
Fot. 5 – uczestnicy spotkania
autor: D. Gwiazdowicz